Nowe badanie pokazuje, że codzienne sygnały z otoczenia mogą niepostrzeżenie sterować wyborami. W niektórych przypadkach to właśnie one utrwalają szkodliwe schematy zachowań i utrudniają wyjście z nich.

Mózg przewiduje nagrody i porażki. Uczy się tego z bodźców wokół

W codziennym szumie obrazów i dźwięków mózg tworzy skojarzenia między sygnałami a skutkami działania. Ten proces to uczenie asocjacyjne, które pomaga szybciej oceniać, czy dana decyzja przyniesie korzyść, czy stratę.

Najczęściej działa to na plus, ponieważ porządkuje informację i przyspiesza wybory. Dzięki temu wiele decyzji podejmowanych jest sprawniej, a znane wskazówki z otoczenia działają jak skróty myślowe.

Zespół kierowany przez Giuseppe di Pellegrino z Uniwersytetu w Bolonii pokazuje, że nie u wszystkich mechanizm działa identycznie. Część osób mocno polega na sygnałach środowiskowych, inni stosują je znacznie ostrożniej.

U tych pierwszych obrazy i dźwięki potrafią zdominować ocenę sytuacji. W praktyce zachowanie przechodzi na autopilot, a stare skojarzenia kierują wyborem niezależnie od bieżących efektów.

Aktualizacja skojarzeń bywa zablokowana. Stąd powtarzanie złych wyborów

Badanie pokazuje, że osoby silnie wrażliwe na wskazówki z otoczenia gorzej aktualizują znaczenia bodźców, gdy warunki się zmieniają. Nawet powtarzające się negatywne konsekwencje nie zawsze kasują dawnych połączeń w pamięci. W efekcie mózg reaguje tak, jakby nic się nie zmieniło. To prowadzi do powtarzania ryzykownych decyzji, mimo sygnałów, że strategia już nie działa.

Co to oznacza dla uzależnień i lęku. Naukowcy wskazują na elastyczność poznawczą

Autorzy pracy wiążą wysoką wrażliwość na bodźce oraz obniżoną elastyczność poznawczą z uzależnieniami, zachowaniami kompulsywnymi i stanami lękowymi. Elastyczność poznawcza to zdolność do zmiany reguł działania, gdy środowisko przestaje nagradzać dotychczasowych wyborów.

W praktyce wnioski te podpowiadają kierunki interwencji. Pomocne może być osłabianie starych skojarzeń, trening elastyczności decyzji oraz zmiana kontekstu środowiskowego, aby ograniczyć działanie wyzwalaczy zachowań.

Źródło: ScienceDaily, Journal of Neuroscience